ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ Β’ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
2010-2011
2. Ταξινόμηση Αγαθών:
Ανάλογα με τη φύση: υλικά ή άυλα
Ανάλογα με τον τρόπο που απαντώνται: ελεύθερα ή οικονομικά
Ανάλογα με τον προορισμό: κεφαλαιουχικά ή καταναλωτικά
Ανάλογα με τον βαθμό επεξεργασίας: ενδιάμεσα ή τελικά
Ανάλογα με τον αριθμό χρήσεων: διαρκή ή αναλώσιμα
Ανάλογα με τον τρόπο κατανάλωσης: τελικά ή ενδιάμεσα
Ανάλογα σε ποιους απευθύνονται: δημόσια ή ιδιωτικά
3. Υποκατάστατο ονομάζεται το αγαθό το οποίο μπορεί να αντικαταστήσει κάποιο άλλο για την ικανοποίηση της ίδιας ανάγκης.
4. Συμπληρωματικά ονομάζονται τα αγαθά τα οποία προκειμένου να ικανοποιήσουν μια ανάγκη προϋποθέτουν τη χρήση κάποιου άλλου αγαθού π.χ φωτογραφική μηχανή και φιλμ.
5. Προϊόν ονομάζουμε το αποτέλεσμα της παραγωγής ή παραγωγικής διαδικασίας μέσω μιας σειράς ορισμένων ενεργειών που γίνεται σε συγκεκριμένο χώρο με συγκεκριμένο τρόπο.
6.Συντελεστές παραγωγής ονομάζουμε όλα τα απαραίτητα στοιχεία που χρειάζονται για την παραγωγή των προϊόντων και υπηρεσιών που προέρχονται από τη φύση (φυσικοί πόροι) και από τον άνθρωπο (εργασία και κεφάλαιο) (α) φυσικοί πόροι (έδαφος, δάση, λίμνες, ενέργεια, κλπ) β) εργασία (σωματική ή πνευματική) (γ) κεφάλαιο (φυσικό (χρήμα, μηχανές) και ανθρώπινο)
7. Η επιχείρηση αποτελεί μια παραγωγική-οικονομική μονάδα που συνδυάζει και αξιοποιεί τους συντελεστές παραγωγής (εργασία-κεφάλαιο, γνώση, τεχνολογία, κλπ) προκειμένου να παράγει προϊόντα ή υπηρεσίες με σκοπό τη διάθεσή τους μέσω του μηχανισμού της αγοράς στους καταναλωτές.
8. Επιχειρηματικότητα είναι η ικανότητα του ανθρώπου να συνδυάζει σωστά τους τρεις συντελεστές παραγωγής (φυσικοί πόροι, εργασία, κεφάλαιο)
9. Η Αποτελεσματικότητα μιας επιχείρησης είναι ο βαθμός επίτευξης των στόχων που θέτει μια επιχείρηση. Αν, για παράδειγμα, η επιχείρηση επεδίωκε την αύξηση των πωλήσεων κατά 1.000 μονάδες και πέτυχε μια αύξηση κατά 800 μονάδες, τότε ο βαθμός αποτελεσματικότητας είναι 80%. Η έννοια της αποτελεσματικότητας εμπεριέχει την έννοια της παραγωγικότητας.
10. Η Αποδοτικότητα αφορά κυρίως την εσωτερική λειτουργία της επιχείρησης και εκφράζει τις θυσίες (κόστος) που γίνονται για την επίτευξη ενός αποτελέσματος. Η αποδοτικότητα μετριέται με δείκτες οι οποίοι ως αριθμητή έχουν το πραγματοποιηθέν αποτέλεσμα (εκροή) και ως παρανομαστή το κόστος ή τις θυσίες που έγιναν για την πραγματοποίηση του αποτελέσματος (εισροές). Η έννοια της αποδοτικότητας στην Ελλάδα έχει ταυτιστεί με την έννοια της οικονομικής αποδοτικότητας δηλαδή του λόγου του οικονομικού αποτελέσματος (κέρδος ή ζημία) στο τέλος της χρήσης (έτος, εξάμηνο, κλπ) προς το κεφάλαιο που χρησιμοποιήθηκε.
Οικονομική Αποδοτικότητα=Καθαρό κέρδοςή ζημία/χρησιμοποιημένα κεφάλαια
11. Η Παραγωγικότητα --- που είναι έννοια στενά συνδεδεμένη με την έννοια της αποδοτικότητας και αποτελεί σημαντικό μέτρο σύγκρισης μεταξύ των χωρών --- είναι η αποτελεσματική χρήση των μέσων παραγωγής, ώστε να παίρνουμε τη μεγαλύτερη δυνατή ποσότητα και ποιότητα αγαθών και υπηρεσιών με το χαμηλότερο κόστος. Ή αλλιώς, παραγωγικότητα ονομάζουμε την σχέση μεταξύ παραχθέντων (αγαθών ή υπηρεσιών) και χρησιμοποιηθέντων παραγωγικών μέσων (φύση, εργασία, κεφάλαιο). Παραγωγικότητα Εργασίας=Ποσότητα Παραγωγής/Αριθμός εργαζομένων
12. Ανταγωνιστικότητα εκφράζει τη δυνατότητα της επιχείρησης να προσφέρει καλύτερη ποιότητα και τιμή από τους ανταγωνιστές της.
13. Η Τεχνολογία συμβάλλει θετικά τόσο στην αποδοτικότητα όσο και στην παραγωγικότητα μιας επιχείρησης συμβάλλοντας με τον τρόπο της στην μεγιστοποίηση της παραγωγής και την ελαχιστοποίηση του κόστους παραγωγής.
14. Προσφορά ονομάζουμε την ποσότητα των προϊόντων που είναι διαθέσιμα στην αγορά.
15. Ζήτηση ονομάζουμε την ποσότητα των προϊόντων που είναι διατεθειμένοι να αποκτήσουν (αγοράσουν) οι καταναλωτές σε συγκεκριμένη τιμή. Η ζήτηση επηρεάζεται από: (α) τιμή προϊόντος (β) εισόδημα καταναλωτών (γ) προτιμήσεις καταναλωτών (δ) τιμές υποκατάστατων (ε) πλήθος καταναλωτών (στ) είδος προϊόντος (ζ) εποχή (η) ηλικία καταναλωτών.
16. Αγορά ονομάζουμε τον τόπο (γεωγραφικός ή όχι) στον οποίο γίνονται αγοραπωλησίες προϊόντων και υπηρεσιών (η προσφορά συναντά τη ζήτηση) π.χ κατάστημα, λαϊκή, χρηματιστήριο, internet. Προϋπόθεση για την ύπαρξη της αγοράς είναι ο ανταγωνισμός ή συναγωνισμός που γίνεται ανάμεσα σε αυτούς που προσφέρουν το ίδιο αγαθό και ανάμεσα σε αυτούς που ζητούν το αγαθό αυτό.
17. Ελεύθερη αγορά είναι η μορφή αγοράς στη οποία υπάρχουν πολλές επιχειρήσεις που παράγουν το ίδιο ή παρόμοιο προϊόν και η κάθε μια προσπαθεί να προσελκύσει όσο δυνατόν περισσότερους καταναλωτές. Π.χ εταιρείες που παράγουν γαλακτομικά προϊόντα: ΔΕΛΤΑ, ΜΕΒΓΑΛ, ΑΓΝΟ, κλπ. Ένας σημαντικότατος παράγοντας που μπορεί να ασκήσει επιρροή στη λειτουργία του νόμου της προσφοράς και της ζήτησης είναι το κράτος.
18. Μονοπώλιο είναι η μορφή αγοράς στη οποία για κάποιο προϊόν υπάρχει μια μόνο επιχείρηση που το παράγει και δεν υπάρχουν προϊόντα (υποκατάστατα) που να ικανοποιούν την ίδια ανάγκη. π.χ ΟΑΣΑ, ΔΕΗ
19. Ολιγοπώλιο είναι η μορφή αγοράς στην οποία μικρός αριθμός επιχειρήσεων παράγουν και προσφέρουν ένα προϊόν π.χ κινητή τηλεφωνία στην Ελλάδα: Vodafone, Telestet, Cosmote
20. Τιμή είναι η αξία ανταλλαγής ενός αγαθού ή υπηρεσίας. Οι τιμές των αγαθών (υλικών αντικειμένων και υπηρεσιών) διαμορφώνονται στην αγορά.
21. Κέρδος ονομάζουμε το επιπλέον χρηματικό ποσό που εισπράττει μια παραγωγική μονάδα από την πώληση ενός αγαθού ή μιας υπηρεσίας σε σχέση με το χρηματικό ποσό που δαπάνησε για το παράγει.
22. Η Μεγιστοποίηση του κέρδους που είναι ο βασικός σκοπός κάθε επιχείρησης επιτυγχάνεται με πολλούς τρόπους. Μερικοί από αυτούς είναι: (α) μείωση του κόστους παραγωγής (β) ανάπτυξη τεχνογνωσίας και παραγωγής νέων προϊόντων (γ) είσοδος σε νέες αγορές (δ) τυποποίηση προϊόντων (ε) διαφήμιση και προώθηση των προϊόντων.
23. Οργάνωση είναι μια διακριτή κοινωνική οντότητα ή ένωση ή σύνολο ανθρώπων, που με συγκεκριμένες σχέσεις, διαδικασίες, συστήματα, μεθόδους και πόρους επιδιώκουν την επίτευξη σκοπών με χρονική διάρκεια.
24. Οι οργανώσεις ανάλογα με την αποστολή τους ή το σκοπό τους διακρίνονται σε: (α) Παραγωγικές οργανώσεις ή μονάδες π.χ επιχειρήσεις, νοσοκομεία, σχολεία (β) οργανώσεις δημόσιας Διοίκησης και Αυτοδιοίκησης π.χ υγεία, παιδεία, οικονομία (γ) πολιτικές-συνδικαλιστικές οργανώσεις π.χ εργοστασιακά σωματεία, πολιτικές νεολαίες κλπ (δ) άλλες οργανώσεις π.χ σύλλογοι φιλάθλων, αθλητικές οργανώσεις, κλπ
25.Οι οργανώσεις ανάλογα με τον τρόπο προσφοράς των προϊόντων τους διακρίνονται σε: (α) εμπορευματικές π.χ ιδιωτικό σχολείο (β) μη εμπορευματικές π.χ δημόσιο σχολείο
26. Η ένωση των ανθρώπων σε οργανώσεις επιτρέπει την εξειδίκευση με αποτέλεσμα την βελτίωση της αποτελεσματικότητας.
27. Σύστημα είναι το σύνολο στοιχείων ή μερών τα οποία συνδέονται μεταξύ τους με σχέσεις αλληλεπίδρασης και αποτελούν μια ολότητα. Π.χ σχολείο, αυτοκίνητο, εταιρεία
28.Εισροές του συστήματος είναι οι πόροι τους οποίους προμηθεύεται από το περιβάλλον του ως εισροές π.χ κεφάλαια, πληροφορίες, γνώσεις, εξοπλισμός, υλικά, ενέργεια, εργασία, κλπ
29. Εκροές του συστήματος είναι το αποτέλεσμα της λειτουργίας του, δηλαδή οι μετασχηματισμένες ή επεξεργασμένες εισροές (τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες), τις οποίες το σύστημα παραδίδει στο περιβάλλον του και αποτελούν εισροές για άλλα συστήματα π.χ τρόφιμα, αυτοκίνητα, ρούχα, κλπ
30. Ανάλογα με το είδος της παραγωγικής διαδικασίας οι επιχειρήσεις διακρίνονται σε τρεις τομείς: (α) Πρωτογενούς (β) Δευτερογενούς (γ) Τριτογενούς.
(α) Πρωτογενής τομέας: περιλαμβάνονται οι επιχειρήσεις που ασχολούνται με τη παραγωγή, συγκέντρωση και διάθεση των αγαθών που υπάρχουν στη φύση π.χ γεωργικές, κτηνοτροφικές, αλιευτικές, δασοκομίες, μεταλλευτικές, μελισσοκομικές, κλπ .Ο πρωτογενής τομέας αποτελεί προϋπόθεση του δευτερογενούς και τριτογενούς.
(β) Δευτερογενής τομέας: περιλαμβάνει οι επιχειρήσεις (βιομηχανίες-βιοτεχνίες) που ασχολούνται με τη μεταποίηση. Είναι οι μονάδες που παίρνουν τα προϊόντα του πρωτογενούς τομέα, τα επεξεργάζονται περαιτέρω ή τα μετατρέπουν σε κάτι άλλο. π.χ τρόφιμα, καπνός, έπιπλα, ηλεκτρικά είδη, κλπ.
Επεξεργασία = η μικρή αλλαγή ενός προϊόντος π.χ η παστερίωση του γάλατος
Μεταποίηση = η μεγάλη αλλαγή σε διάφορα στάδια (μηχανικά, θερμικά, ηλεκτροχημικά, βιολογικά, ) π.χ παραγωγή παγωτού
(γ) Τριτογενής τομέας ή τομέας των υπηρεσιών: περιλαμβάνει όσες επιχειρήσεις έχουν ως αντικείμενο δραστηριότητας την παραγωγή και προσφορά υπηρεσιών τόσο στους καταναλωτές όσο και στις επιχειρήσεις των άλλων τομέων π.χ εμπορικές επιχειρήσεις, επιχειρήσεις μεταφορών (ΟΣΕ, ΗΛΠΑΠ, ΚΤΕΛ, κλπ) επιχειρήσεις τραπεζικών και ασφαλιστικών υπηρεσιών (τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες, κλπ), επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών (νοσοκομεία, σχολεία, κλπ) επιχειρήσεις θεάματος (θέατρα, κινηματογράφοι, κλπ).
31. Η εισαγωγή νέων τεχνολογιών μειώνει τις θέσεις εργασίας στον πρωτογενή και δευτερογενή τομέα και αυξάνει τον αριθμό των απασχολούμενων στον τομέα παροχής των υπηρεσιών. π.χ Γεωργική τεχνολογία = ΜΕΚ, μικροσκόπιο, ελκυστήρες, μηχανήματα σποράς-φύτευσης, αρδευτικά μηχανήματα, μηχανήματα ελέγχου θερμοκρασίας-υγρασίας, οξυγόνου, υδρονέφωση, λιπάσματα, σπόροι, γενετική μηχανική και βιοτεχνολογία, υβρίδια, δελτία καιρού μέσω διαδικτύου, κλπ
32. Ανάλογα με το μέγεθος, οι επιχειρήσεις διακρίνονται σε: (α) Οικοτεχνίες (1-4 εργαζόμενοι) (β) Βιοτεχνίες (5-49 εργαζόμενοι) και (γ) Βιομηχανίες (50 και άνω)
33. Ανάλογα με τη γεωγραφική έκταση στην οποία δραστηριοποιούνται οι επιχειρήσεις διακρίνονται σε: (α) Εθνικές και (β) Πολυεθνικές
34. Ανάλογα με τη νομική τους μορφή οι εταιρείες διακρίνονται σε: ατομικές και εταιρικές (Ο.Ε, Ε.Ε, Α.Ε, Ε.Π.Ε)
35. Ανάλογα με το βιοτικό επίπεδο και την κατάσταση της οικονομίας μιας χώρας διακρίνουμε δυο κατηγορίες χωρών: (α) τις ανεπτυγμένες (β) τις αναπτυσσόμενες
36. Στις ανεπτυγμένες οικονομικά χώρες, μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού τους απασχολείται στον δευτερογενή και τριτογενή τομέα π.χ ΗΠΑ, Ιαπωνία, Αυστραλία, Ε.Ε, κλπ
37.Στις αναπτυσσόμενες χώρες, όπου το βιοτικό επίπεδο είναι χαμηλό, μεγάλο ποσοστό της παραγωγής προέρχεται από τον πρωτογενή τομέα του οποίου οι αποδόσεις είναι χαμηλές λόγω έλλειψης σύγχρονης τεχνολογίας
38. Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν είναι η συνολική αξία σε χρηματικές μονάδες όλων των αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται στο εσωτερικό μιας χώρας μέσα σε ένα χρόνο.
39. Τυποποιημένα προϊόντα είναι εκείνα των οποίων τα χαρακτηριστικά ακολουθούν συγκεκριμένες προδιαγραφές οι οποίες καθορίζονται εκ των προτέρων και με βάση τις οποίες τα προϊόντα ελέγχονται προκειμένου να πιστοποιηθεί κατά πόσο τηρούνται.
40. Γραμμή Παραγωγής το σύνολο των μηχανημάτων και λειτουργιών σε σειρά- Κάθε εργαζόμενος επιτελεί μια ορισμένη εργασία-τα προϊόντα συναρμολογούνται-αύξηση ποσότητας και μείωση του κόστους και χρόνου παραγωγής.
41. Ομόρρυθμη Εταιρεία (Ο.Ε): σε αυτή οι ομόρρυθμοι εταίροι ευθύνονται, καθένας, για το σύνολο των υποχρεώσεων της εταιρείας, με ολόκληρη την ατομική του περιουσία. Είναι απλή, η σύστασή της γίνεται με ιδιωτικό συμφωνητικό που υποβάλλεται στο πρωτοδικείο.
42. Ετερόρρυθμη εταιρεία (Ε.Ε): σε αυτή, ένας τουλάχιστον εταίρος είναι ομόρρυθμος (με απεριόριστη ευθύνη) και οι άλλοι ευθύνονται μόνο μέχρι του ποσού της συμμετοχής τους στο κεφάλαιο. Κατά τα άλλα ισχύουν ότι και στην ομόρρυθμο.
43. Ανώνυμος εταιρεία (Α.Ε):είναι εταιρεία κεφαλαίου, με υποχρεωτικό κατώτατο όριο για τη σύστασή της. Το κεφάλαιο διαιρείται σε μετοχές και οι μέτοχοι ευθύνονται μόνοι μέχρι του ποσοστού της εισφοράς τους. Ιδρύεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο και η σύστασή της, όπως και κάθε μεταβολή, δημοσιεύεται στην εφημερίδα της κυβερνήσεως. Ανώτατο όργανό της είναι η γενική συνέλευση των μετόχων και όργανο διοίκησης, το διοικητικό συμβούλιο.
44. Εταιρεία περιορισμένης ευθύνης (Ε.Π.Ε): είναι εταιρεία κεφαλαίου, με υποχρεωτικό (χαμηλό) κατώτατο όριο, της οποίας το κεφάλαιο διαιρείται σε μερίδια. Όργανά της είναι η συνέλευση των εταίρων και ο/οι διαχειριστής/ές που εκλέγονται από τη συνέλευση και διοικούν την ΕΠΕ. Ιδρύεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο και η σύστασή της δημοσιεύεται στην εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
45. Έρευνα και ανάπτυξη: η λειτουργία αυτή έχει αντικείμενο την ανεύρεση νέων τρόπων παραγωγής και βελτίωσης των υπαρχόντων, με αξιοποίηση της σύγχρονης τεχνολογίας και κάθε καινοτομίας που βοηθάει στη δημιουργία νέων αγαθών και υπηρεσιών, ικανών να καλύψουν τις ανάγκες της αγοράς και να αναδείξουν νέες. Π.χ οι ενέργειες που γίνονται για τη βελτίωση της συσκευασίας των αναψυκτικών.